صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

397

شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )

نقل كرده است كه اقوال آنها همان دليل لزوم اجتماع دو نفس بر بدن واحد است ، به اين تقرير ، بدنى كه مورد تعلق نفس واقع مىشود ، بايد استعداد و تهيؤ قبول نفس را داشته باشد و بعد از اين ، جهت نفسى از مبدأ وجود كه تام الفاعليه است ، افاضه خواهد شد غير از نفسى كه بر سبيل تناسخ تعلق مىگيرد ، ولى عمده برهان همان لزوم تنزل و تجافى شىء بالفعل بامرى بالقوه است ، چون صاحب شوارق تعلق ناقصى را در روح نسبت به بدنى كه روح از آن بر سبيل موت جدا شده است باقى مىداند . اين خود ، از افاضه يا تعلق نفس حادث مانع مىشود ، در حالتى كه بدن بعد از دست دادن روح و نفس ، فانى و معدوم مىشود و چه بسا در صراط تكامل واقع شود و محل وقوع هزاران صورت يكى بعد از ديگرى واقع گردد . اما برهان صاحب گوهر مراد بر امتناع وجود صور برزخى و محال بودن صورت جسمى بدون حلول در ماده ، همان برهانى است كه مير داماد ذكر نمود . و اين برهان و براهين ديگر شبيه اين برهان و نيز براهين موجود در كتب شيخ رئيس غير از اين برهان - از قبيل عدم جواز تشكيك در افراد حقيقت واحده و عدم جواز افراد يك حقيقت و مراتب يك اصل واحد و سنخ فارد ، برخى ، علت و اصل و تمام و بعضى ، معلول و فرع ، برخى ، منطبع در ماده و حالّ در هيولا و بعضى ، مجرد و مستغنى از ماده و بعضى ، برزخ بين اين دو - قابل انحلال است و مىتوان روى اصولى كه صدر المتألهين و اهل اشراق تأسيس كرده‌اند ، از اين براهين جواب داد و پايه و قواعد اين براهين را منهدم و خراب نمود و اصولى را قبول نمود كه مىشود چندين مسألهء مهم از مسائل فلسفى كه از امهات قواعد حكمى بشمار مىرود را بر روى آن تأسيس نمود . اما استدلال اساسى بر نفى عوالم برزخى ، دليلى است كه شيخ اقامه نموده است [ 1 ] و بعضىها آن را به صورت دو دليل تقرير نموده‌اند .